Lời chào "có hoá đơn đỏ giá tốt", "xuất hoá đơn trọn gói theo phần trăm" gửi qua tin nhắn, nhóm mạng xã hội hay cuộc gọi lạ gần như luôn là mời mua hoá đơn không gắn với giao dịch thật. Đây là hành vi mua bán trái phép hoá đơn, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, và người mua không đứng ngoài rủi ro.
Bài này viết cho chủ cửa hàng, hộ kinh doanh, kế toán công ty nhỏ, những người hay nhận các lời chào kiểu này. Mục tiêu là nhận ra nó dù được gói ghém khéo đến đâu, hiểu vì sao "chỉ mua cho đủ hồ sơ" là rất nguy hiểm, và biết cách phản ứng an toàn.
Đường dây mua bán hoá đơn vận hành ra sao
Mô hình quen thuộc là một nhóm lập ra nhiều doanh nghiệp, thường đứng tên những người được thuê hoặc bị lấy giấy tờ, không hoạt động kinh doanh thật. Các doanh nghiệp này đăng ký sử dụng hoá đơn điện tử, rồi xuất hoá đơn cho bất kỳ ai trả tiền, theo một tỷ lệ phần trăm trên giá trị ghi trên hoá đơn. Khi bị chú ý, chúng ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ, và nhóm chuyển sang dùng doanh nghiệp khác.
Người mua thường là đơn vị cần "hợp thức" chi phí không có hoá đơn, hoặc cần chứng từ cho hàng hoá không rõ nguồn gốc. Có người nghĩ mình chỉ đang "bù" cho khoản chi thật mà người bán lẻ không xuất được hoá đơn. Nhưng về bản chất, hoá đơn đó ghi một giao dịch với một người bán không hề bán gì cho bạn, nghĩa là hoá đơn không phản ánh đúng thực tế.
Bởi các doanh nghiệp trong đường dây sống rất ngắn, hoá đơn của chúng thường bị cơ quan thuế rà soát lại. Khi đó toàn bộ người nhận hoá đơn của doanh nghiệp ấy đều nằm trong danh sách phải giải trình. Người mua hoá đơn trả tiền một lần nhưng mang rủi ro trong nhiều năm.
Gần đây, khi hoá đơn điện tử và dữ liệu ngân hàng được đối chiếu ngày càng chặt, các đường dây chuyển sang những cách che giấu tinh vi hơn: dựng hợp đồng mẫu, gửi kèm biên bản giao nhận soạn sẵn, thậm chí đề nghị chuyển tiền đủ rồi trả lại phần chênh qua đường khác. Càng nhiều giấy tờ "cho đủ bộ", người mua càng dễ tưởng mình an toàn. Thực ra mỗi tờ giấy dựng thêm là một chứng cứ nữa cho thấy giao dịch được tạo ra có chủ đích.
Dấu hiệu của một lời chào bán hoá đơn
Báo giá theo phần trăm giá trị hoá đơn. Người bán hàng thật báo giá hàng hoá, dịch vụ. Người chào "phí xuất hoá đơn bằng vài phần trăm tổng tiền" là đang bán tờ hoá đơn, không bán hàng.
Xuất được "mọi ngành hàng". Một doanh nghiệp thật có ngành nghề, hàng hoá cụ thể. Lời mời xuất hoá đơn vật liệu, văn phòng phẩm, vận tải, tư vấn, ăn uống cùng lúc là dấu hiệu của doanh nghiệp không kinh doanh gì.
Không cần hợp đồng, không giao hàng. "Anh chỉ cần gửi thông tin công ty, tiền chuyển vào tài khoản cá nhân, hoá đơn về trong ngày". Không có hàng, không có giao nhận, không có hợp đồng thật.
Đề nghị chuyển tiền vòng. Một số đường dây đề nghị bạn chuyển đủ tiền theo hoá đơn vào tài khoản doanh nghiệp, sau đó họ "trả lại" phần lớn qua tài khoản cá nhân, để dòng tiền trông như thanh toán thật. Đây là dấu hiệu có tổ chức, rủi ro càng cao.
Kênh liên lạc ẩn danh. Liên lạc qua tài khoản mạng xã hội mới lập, số điện thoại thay đổi, không có văn phòng gặp mặt được.
Lời trấn an "an toàn tuyệt đối". "Hoá đơn thật, tra được trên cổng thuế, yên tâm". Hoá đơn tra được chỉ chứng minh nó đã được lập, không chứng minh giao dịch có thật.
Vì sao người mua hoá đơn không đứng ngoài rủi ro
Nhiều người nghĩ người bán hoá đơn mới là người vi phạm, còn mình chỉ "mua về dùng". Thực tế pháp luật xử lý cả hai chiều. Bộ luật Hình sự có tội danh riêng về in, phát hành, mua bán trái phép hoá đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước; người mua để sử dụng cũng nằm trong phạm vi bị xem xét. Ngoài ra, dùng hoá đơn không hợp pháp để giảm nghĩa vụ thuế có thể dẫn tới xử lý về thuế, thậm chí về tội trốn thuế nếu đủ yếu tố. Mức xử lý cụ thể tuỳ giá trị, tình tiết và do cơ quan có thẩm quyền quyết định.
Ngay cả khi không tới mức hình sự, người mua vẫn gánh hệ quả hành chính và kinh tế: khoản chi bị loại, phải giải trình, bị kiểm tra sâu hơn ở các kỳ sau, uy tín với ngân hàng và đối tác bị ảnh hưởng. Người ký duyệt, kế toán trưởng, người đại diện theo pháp luật đều có thể bị hỏi trách nhiệm cá nhân.
Một rủi ro ít được nói tới là bị chính đường dây khống chế. Người đã mua hoá đơn thường không dám trình báo khi bị lừa tiền, bị đòi thêm, hoặc khi thông tin công ty mình bị đường dây dùng lại để xuất hoá đơn cho người khác. Mua một lần là mở ra một mối quan hệ khó cắt.
Phân biệt người bán thật chưa xuất được hoá đơn và lời chào bán hoá đơn
Không phải ai chậm xuất hoá đơn cũng là đường dây. Bảng dưới giúp bạn tách hai trường hợp, ví dụ giả định ở cột cuối.
| Tiêu chí | Người bán thật gặp trục trặc | Lời chào bán hoá đơn |
|---|---|---|
| Hàng hoá, dịch vụ | Có, bạn nhận được | Không có, hoặc mua ở nơi khác |
| Người xuất hoá đơn | Chính người bán | Một doanh nghiệp không liên quan |
| Cách tính tiền | Giá hàng hoá, dịch vụ | Phần trăm trên giá trị hoá đơn |
| Tài khoản nhận tiền | Tài khoản của người bán | Tài khoản cá nhân hoặc bên thứ ba |
| Ví dụ giả định | Xưởng in đổi phần mềm hoá đơn, hẹn xuất sau vài ngày | Tài khoản lạ nhắn tin: "cần hoá đơn vật tư cuối năm, phí thấp, có ngay" |
Với người bán thật chưa xuất được hoá đơn, cách đúng là thoả thuận rõ thời hạn, ghi vào hợp đồng hoặc biên bản, và giữ đủ chứng từ giao nhận, thanh toán. Hộ kinh doanh, người bán nhỏ không xuất được hoá đơn thì xử lý chứng từ thế nào là câu hỏi của chuyên trang thuế, không phải lý do để đi mua hoá đơn ở nơi khác.
Nên làm gì khi nhận lời chào bán hoá đơn
Phản ứng an toàn nhất là không tương tác sâu, nhưng vẫn giữ lại thông tin cần thiết.
- Không trả lời bằng thông tin doanh nghiệp, mã số thuế, giấy tờ của bạn hay người đại diện.
- Chụp lại tin nhắn, bài đăng, tài khoản gửi, thời điểm nhận; lưu nguyên, không chỉnh sửa.
- Báo nội bộ để kế toán, người mua hàng biết và không ai trong công ty "tiện tay" đồng ý.
- Nếu lời chào nêu tên một doanh nghiệp cụ thể, tra mã số thuế doanh nghiệp đó và đánh dấu trong danh sách nhà cung cấp cần tránh.
- Có thể gửi thông tin tố giác tới cơ quan công an hoặc cơ quan thuế nơi bạn biết; tố giác không đòi hỏi bạn phải chứng minh đầy đủ.
- Nếu trước đây công ty đã lỡ nhận hoá đơn từ nguồn tương tự, đừng tự xử lý một mình: hỏi luật sư hoặc người làm nghề thuế. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng bước đầu.
Những biến tướng của lời chào bán hoá đơn
Gói "dịch vụ kế toán trọn gói, lo luôn hoá đơn đầu vào". Một số lời mời đội lốt dịch vụ kế toán: ngoài làm sổ, báo cáo, họ hứa "bổ sung hoá đơn đầu vào cho đủ chi phí". Dịch vụ kế toán đúng nghĩa chỉ ghi chép từ chứng từ có thật, không tạo ra hoá đơn từ một người bán khác.
Lời mời "hợp tác kinh doanh" để xuất hoá đơn qua lại. Đề nghị hai bên ký hợp đồng mua bán vòng tròn, hàng không chuyển đi đâu, chỉ có hoá đơn và tiền chạy qua lại. Bề ngoài có hợp đồng, có chuyển khoản, nhưng không có hàng thật.
Nhận "mua hộ" hàng không hoá đơn rồi xuất hoá đơn lại. Một đơn vị trung gian nhận mua hàng chợ, hàng không chứng từ, rồi xuất hoá đơn của mình như thể họ là người bán. Nếu đơn vị đó không thật sự mua, bán, chịu rủi ro về hàng, đây vẫn là hoá đơn không phản ánh đúng giao dịch.
Người quen giới thiệu. Lời chào đến từ đồng nghiệp cũ, bạn bè, người cùng hội kinh doanh, kèm câu "bên đó làm lâu rồi, chưa sao". Quen biết không thay đổi bản chất của giao dịch; người giới thiệu thường cũng không gánh rủi ro thay bạn.
Chào bán qua thư điện tử mạo danh doanh nghiệp thật. Kẻ gian dùng tên, mã số thuế của một doanh nghiệp có thật để tạo lòng tin. Khi bạn tra mã số thuế thấy doanh nghiệp hoạt động bình thường, bạn dễ tin, nhưng người liên lạc với bạn không phải doanh nghiệp đó. Liên hệ thẳng doanh nghiệp qua kênh chính thức để hỏi là đủ để lộ ra.
Thông tin của bạn có thể bị dùng để bán hoá đơn
Mặt còn lại của đường dây là những người bị lấy giấy tờ để đứng tên doanh nghiệp, hoặc doanh nghiệp thật bị mạo danh. Có người cho mượn căn cước để "đứng tên giúp" lấy một khoản tiền nhỏ, vài năm sau nhận giấy mời làm việc vì doanh nghiệp mang tên mình đã xuất hàng loạt hoá đơn rồi biến mất. Có doanh nghiệp thật phát hiện tên, mã số thuế của mình bị in trên hoá đơn giả gửi đi khắp nơi.
Nếu bạn là người bị dùng tên, việc cần làm là trình báo sớm, rà các doanh nghiệp đang đứng tên mình và yêu cầu cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế ghi nhận. Cách xử lý từng bước khi bị mạo danh đã có chuyên mục riêng trên trang. Điều cần nhớ ở đây: không bao giờ cho mượn giấy tờ để đứng tên doanh nghiệp, dù người hỏi là người quen.
Câu hỏi thường gặp
Mua hoá đơn để bù cho khoản chi thật không có hoá đơn có bị coi là vi phạm không?
Có. Hoá đơn đó ghi giao dịch với một người không bán gì cho bạn, nên không phản ánh đúng thực tế. Cách xử lý khoản chi không có hoá đơn hợp lệ phải theo quy định về chứng từ của chuyên ngành thuế, không phải đi mua hoá đơn ở nơi khác.
Hoá đơn mua được tra ra trên cổng thuế thì có an toàn không?
Không. Tra được chỉ cho thấy hoá đơn đã được lập trên hệ thống. Doanh nghiệp bán hoá đơn vẫn lập hoá đơn thật về hình thức; vấn đề là giao dịch phía sau không tồn tại, và điều đó lộ ra khi đối chiếu hàng hoá, dòng tiền.
Nhân viên tự ý mua hoá đơn thì công ty có liên quan không?
Công ty vẫn là bên nhận và sử dụng hoá đơn nên phải giải trình. Trách nhiệm cá nhân của nhân viên được xem xét riêng. Công ty nên có quy định rõ cấm việc này và kiểm soát nguồn hoá đơn đầu vào.
Có thể tố giác lời chào bán hoá đơn ở đâu?
Bạn có thể gửi thông tin tới cơ quan công an nơi gần nhất hoặc cơ quan thuế, kèm ảnh chụp tin nhắn, tài khoản liên lạc và thời điểm. Không cần tự điều tra hay giả vờ đồng ý mua để lấy thêm bằng chứng.
Đã lỡ nhận hoá đơn từ doanh nghiệp bán hoá đơn trước đây thì làm gì?
Đừng tự sửa hay huỷ chứng từ. Tập hợp hồ sơ giao dịch liên quan, xác định khoản nào có hàng hoá thật, khoản nào không, và hỏi luật sư hoặc người làm nghề thuế để có hướng xử lý phù hợp với tình huống cụ thể.
Làm sao biết một nhà cung cấp mới không phải doanh nghiệp bán hoá đơn?
Xem ngày thành lập, ngành nghề, địa chỉ có hoạt động thật không, người đại diện, lịch sử thay đổi; yêu cầu hợp đồng, giao hàng thật, thanh toán vào tài khoản đúng tên doanh nghiệp. Doanh nghiệp làm ăn thật không ngại những câu hỏi đó.