Khi phát hiện giấy tờ giả, bạn có thể tố giác tại công an cấp xã nơi xảy ra việc, cơ quan điều tra công an cấp tỉnh, hoặc viện kiểm sát; cơ quan tiếp nhận không được từ chối và phải chuyển đến nơi có thẩm quyền nếu không thuộc thẩm quyền của mình. Giấy giả là vật chứng: giữ nguyên trạng, không sửa, không ghi lên, không trả lại cho người đưa, và giao cho cơ quan có thẩm quyền theo biên bản. Người tố giác có quyền được giữ bí mật danh tính, được thông báo kết quả giải quyết và được bảo vệ khi bị đe doạ.
Bài này dành cho bên nhận giấy: chủ nhà trọ, tiệm cầm đồ, phòng nhân sự, kế toán, giao dịch viên, người mua nhà, người dân đang cầm trong tay một tấm giấy mà mình tin là giả. Tổ chức có nghĩa vụ báo cáo giao dịch đáng ngờ theo pháp luật phòng, chống rửa tiền có kênh báo cáo riêng, được nhắc ở cuối bài.
Tố giác ở đâu sau khi tổ chức lại bộ máy
Từ năm 2025, công an cấp huyện không còn; mô hình công an gồm cấp bộ, cấp tỉnh và cấp xã. Công an xã, phường, đặc khu là nơi gần nhất để bạn đến trình báo. Với vụ việc có dấu hiệu tội phạm, việc điều tra thuộc cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp tỉnh; công an cấp xã tiếp nhận, xác minh ban đầu và chuyển hồ sơ theo thẩm quyền.
Bạn cũng có thể gửi tố giác trực tiếp tới cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp tỉnh hoặc viện kiểm sát. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, các cơ quan này có trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ tố giác, tin báo và không được từ chối; nếu không thuộc thẩm quyền, họ chuyển cho nơi có thẩm quyền. Bạn nên xin giấy xác nhận đã tiếp nhận.
Chọn nơi trình báo theo nguyên tắc nơi xảy ra sự việc: nơi giấy giả được xuất trình, nơi giao dịch diễn ra, nơi tiền được chuyển đi. Với vụ việc trên mạng, nơi bạn cư trú hoặc nơi bạn thực hiện giao dịch thường là điểm khởi đầu hợp lý.
Đơn tố giác nên có gì
Không có mẫu bắt buộc. Một đơn tốt giúp cơ quan tiếp nhận hiểu nhanh và xác minh được. Những nội dung nên có:
- Thông tin người tố giác: họ tên, địa chỉ, cách liên hệ; nếu muốn giữ bí mật danh tính, ghi rõ đề nghị này.
- Thông tin người bị tố giác theo những gì bạn biết: tên tự xưng, số giấy tờ trên giấy giả, hình ảnh, phương tiện, tài khoản nhận tiền.
- Diễn biến theo thời gian: ngày giờ, địa điểm, người có mặt, giấy tờ gì đã được đưa, bạn đã làm gì với nó.
- Lý do bạn cho là giấy giả: kết quả tra cứu, xác nhận của nơi cấp, dấu hiệu bất thường.
- Thiệt hại (nếu có): số tiền, tài sản, chứng từ chuyển tiền.
- Danh sách chứng cứ kèm theo, ghi rõ bản gốc hay bản sao.
- Yêu cầu cụ thể: đề nghị xác minh, xử lý theo pháp luật, đề nghị thông báo kết quả.
Viết sự thật bạn biết, tách rõ điều bạn chứng kiến với điều bạn suy đoán. Không thêm thắt để "nặng" hơn; tố giác sai sự thật có thể khiến chính bạn gặp rắc rối.
Giữ vật chứng đúng cách
Giấy giả, thiết bị, hình ảnh camera là chứng cứ. Cách bạn giữ ảnh hưởng tới giá trị chứng minh của chúng.
- Không sửa, không đóng dấu, không ghi chú, không bấm ghim lên tấm giấy nghi giả. Cho vào phong bì hoặc túi trong, để nơi khô ráo.
- Chụp ảnh hai mặt, ghi lại thời điểm nhận và ai đưa; lưu bản chụp ở nơi an toàn.
- Ghi biên bản nội bộ ngắn: thời gian, địa điểm, người có mặt, mô tả giấy. Người có mặt cùng ký nếu được.
- Trích xuất và lưu riêng dữ liệu camera, tin nhắn, email liên quan trước khi bị ghi đè hoặc xoá tự động.
- Khi giao cho cơ quan có thẩm quyền, đề nghị lập biên bản tiếp nhận ghi rõ vật gì, số lượng, tình trạng; giữ một bản.
- Nếu giấy giả nằm trong một bộ hồ sơ lưu trữ (hồ sơ nhân sự, hồ sơ vay), giữ nguyên bộ hồ sơ, không rút riêng tờ giấy ra.
Với doanh nghiệp, nên phân công một người chịu trách nhiệm giữ vật chứng để tránh tình trạng nhiều người cầm, mỗi người làm một kiểu.
Những việc không nên làm khi phát hiện giấy giả
Tự giữ người. Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép mọi người bắt và giải ngay tới cơ quan công an người đang phạm tội quả tang. Nhưng việc xác định "quả tang" và cách giữ người dễ vượt quá giới hạn, dẫn tới vi phạm. An toàn nhất là gọi công an tới, ghi nhận hình ảnh người đó, không dùng vũ lực.
Tịch thu tài sản của người đưa giấy. Giữ lại điện thoại, xe, tiền của người bị nghi để "làm tin" không có cơ sở pháp lý và có thể khiến bạn bị khiếu nại.
Đăng lên mạng xã hội kèm hình ảnh, tên tuổi. Nếu sau này xác định bạn nhầm, việc đăng bài có thể xâm phạm danh dự, nhân phẩm của người khác. Ngay cả khi bạn đúng, đăng bài có thể làm kẻ gian kịp tẩu tán.
Thương lượng ngầm để bỏ qua. Nhận tiền để không trình báo khi đã có dấu hiệu tội phạm không làm sự việc biến mất và có thể khiến bạn bị nghi ngờ.
Trả lại giấy giả. Người đưa có thể đem giấy đó đi dùng ở nơi khác. Giữ lại và giao cho cơ quan có thẩm quyền.
Tố giác hay chỉ từ chối: cân nhắc theo tình huống
Ứng viên nộp bằng nghi giả, chưa tuyển, chưa có thiệt hại. Nhiều doanh nghiệp chỉ từ chối hồ sơ. Tuy vậy, việc sử dụng tài liệu giả để thực hiện hành vi trái pháp luật có thể đã cấu thành vi phạm dù chưa có thiệt hại. Nếu có căn cứ rõ (nơi cấp xác nhận không cấp), trình báo giúp ngăn người đó đem cùng tấm bằng đi nộp nơi khác. Nếu chỉ là nghi ngờ, nên xác minh xong rồi mới quyết.
Khách thuê, khách cầm đồ đưa giấy giả và bỏ đi. Đây là tình huống nên trình báo ngay, kèm hình ảnh, giấy giả và thông tin đã ghi nhận. Người dùng giấy giả để thuê nhà, cầm đồ thường có mục đích khác phía sau.
Đã có thiệt hại về tiền, tài sản. Trình báo là bước gần như bắt buộc để giữ quyền đòi bồi thường và để cơ quan điều tra kịp phong toả, truy tìm.
Nghi ngờ nhưng chưa chắc. Đừng kết luận vội. Xác minh với nơi cấp, tra cứu ở nguồn chính thức. Nếu vẫn không rõ mà sự việc nghiêm trọng, bạn có thể đến công an trình bày như một tin báo cần xác minh, nói rõ mức độ chắc chắn của mình, thay vì khẳng định ai đó phạm tội.
Giấy giả liên quan người thân. Đây là tình huống khó về tình cảm. Pháp luật không buộc bạn tự xử lý; nhưng nếu tài sản của bạn hoặc người khác đang bị đe doạ, trình báo vẫn là cách ngăn thiệt hại lớn hơn. Nên hỏi người làm nghề trước khi quyết.
Sau khi nộp đơn: thời hạn và quyền theo dõi
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác trong thời hạn cơ bản là 20 ngày kể từ ngày nhận; vụ việc phức tạp có thể được gia hạn. Kết quả là quyết định khởi tố vụ án, quyết định không khởi tố, hoặc quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết. Vì luật tố tụng có thể được sửa đổi cùng việc tổ chức lại bộ máy, bạn nên hỏi cơ quan tiếp nhận về thời hạn cụ thể áp dụng cho vụ việc của mình.
Người tố giác có quyền được thông báo kết quả giải quyết. Nếu không nhận được thông báo sau thời hạn, bạn có thể gửi văn bản hỏi tiến độ; nếu không đồng ý với quyết định không khởi tố, bạn có quyền khiếu nại theo quy định. Viện kiểm sát kiểm sát việc giải quyết tố giác, nên cũng là nơi bạn có thể gửi kiến nghị.
Trong lúc chờ, tiếp tục giữ vật chứng, sẵn sàng cung cấp thêm thông tin khi được yêu cầu, và ghi lại mọi lần làm việc với cơ quan tiếp nhận: ngày, người làm việc, nội dung.
Quyền và trách nhiệm của người tố giác; kênh riêng của doanh nghiệp
Người tố giác có quyền yêu cầu giữ bí mật họ tên, địa chỉ, bút tích; có quyền được bảo vệ khi bản thân hoặc người thân bị đe doạ, trả thù. Đổi lại, người tố giác có trách nhiệm trình bày trung thực. Cố ý tố giác sai sự thật nhằm hại người khác có thể bị xử lý, kể cả về hình sự.
Tổ chức thuộc diện đối tượng báo cáo theo Luật Phòng, chống rửa tiền 2022, như ngân hàng, công ty kinh doanh bất động sản, kinh doanh vàng, tổ chức hành nghề công chứng ở một số giao dịch, có nghĩa vụ báo cáo giao dịch đáng ngờ theo kênh quy định cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Báo cáo này không thay cho tố giác tội phạm khi đã có dấu hiệu rõ, và ngược lại; hai kênh có thể chạy song song. Quy trình nội bộ nên ghi rõ ai quyết định báo cáo, ai trình báo, để nhân viên tuyến đầu không phải tự xoay xở.
Với doanh nghiệp, tố giác một nhân viên, một đối tác lâu năm là quyết định không dễ. Nhưng khi có thiệt hại và dấu hiệu gian dối, im lặng thường khiến doanh nghiệp vừa mất tiền vừa mất vị thế người bị hại ngay tình.
Câu hỏi thường gặp
Tố giác qua điện thoại hoặc trực tuyến có được không?
Có thể báo tin qua điện thoại, qua cổng tiếp nhận của cơ quan công an nếu có. Tuy vậy, với vụ việc có giấy giả là vật chứng, bạn nên đến trực tiếp hoặc theo hẹn để nộp đơn, giao vật chứng và nhận giấy xác nhận tiếp nhận.
Không biết tên thật người đưa giấy giả thì có tố giác được không?
Được. Bạn cung cấp những gì mình biết: tên tự xưng, hình ảnh, giọng nói, phương tiện, tài khoản nhận tiền, số điện thoại liên lạc. Việc xác định danh tính là nhiệm vụ của cơ quan điều tra.
Tố giác rồi có bị gọi lên làm việc nhiều lần không?
Có thể được mời làm việc để lấy lời khai, đối chất hoặc nhận dạng. Bạn có quyền đề nghị sắp xếp thời gian hợp lý và giữ bí mật danh tính trong phạm vi luật cho phép.
Giấy giả do nhân viên của mình đưa, công ty có nên tố giác không?
Nếu có thiệt hại hoặc dấu hiệu tội phạm rõ, tố giác giúp công ty giữ vị thế người bị hại và tạo cơ sở để đòi bồi thường. Song song, công ty xử lý quan hệ lao động theo đúng trình tự, tránh tự giữ người hay tự thu tài sản.
Cơ quan công an trả lời không đủ căn cứ khởi tố thì làm gì tiếp?
Bạn có quyền khiếu nại quyết định không khởi tố theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Đồng thời, bạn vẫn có thể khởi kiện dân sự để đòi lại tiền, tài sản nếu có thiệt hại và xác định được người phải bồi thường.